"روشنفکری" مترادف با "انسانگرایی" (اومانيسم) نيست.
در اومانيسم:اومانيسم به معنای انسانمحوری و انسانگرایی است. اومانيسم انسان را در مرکز مینشاند و هر چه ديگر هست را پيراموناش. امّا خبطی که اومانيسم مرتکب میشود تعريف ايدهآليستیای است که از انسان بهدست میدهد. در اين تعريف، انسان جمع همهی صفات عالی است. با عنايت به اين واقعيت که چنين انسانی هنوز در کرهی خاک زاده نشده، چنين تعريفی نيز با واقعگرایی سازگار نتواند بود. اگر شاخصهی مهم روشنفکر را واقعگرابودن او بگيريم، پس نه تنها روشنفکری در نگرش (ايدئولوِژی؟) انسانگرایی تعريف نمیشود، بلکه از جهتی در تضاد با آن قرار میگیرد.
Painting by Claude Monte