دوشنبه، اسفند ۰۹، ۱۳۸۹

شجریان و گفت‌وگوهایش

گفت‌وگوهایی که از شجریان در جای‌جای می‌بینم، اخیراً من را به این مرد علاقمند کرده است. حرف‌هایی که می‌زند، دقیقاً خلاف آن‌چه است که به او بسته‌اند: آدمی قرآن‌خوان و متعصب... که نیست.
همین علاقه باعث شده که کارهایش را این‌روزها گوش بدهم، با این‌که سلیقه‌ی من نیست. اگر بدون توجه به سبکی که در آن می‌خواند به آن‌ها گوش کنیم، کلاه از سر به احترام قدرت و احاطه‌اش به آواز برمی‌داریم.
یک استاد، استاد است. حالا ممکن است رشته‌ای که او در آن بر قله نشسته باب دل ما نباشد، اما این دلیلی بر فروکوفتن کار حرفه‌ای او نباید بشود.

شنبه، اسفند ۰۷، ۱۳۸۹

نقش بی‌بی‌سی در برانداختن رضاشاه

رادیو و جابه‌جایی قدرت در شهریور ۱۳۲۰ نوشته‌ی مسعود لقمان، یادداشتی است که به تأثیر تعیین‌کننده‌ی رسانه در عرصه‌ی سیاست می‌پردازد. موضوع مشخص مقاله، پرداختن به موضع‌گیری بی‌بی‌سی و نقش آن در سقوط رضاشاه است.

ای کاش موضوع این یادداشت، پایه‌ی یک رساله‌ی همه‌جانبه بشود که تاریخ ما سخت تشنه‌ی بازخوانی این رویداد است.

جمعه، بهمن ۲۲، ۱۳۸۹

قضیه‌ی هم‌وطنان تحلیل‌گر ما!

حکایت:
یک‌روزی آقا سگه دید که روباهه داره تندی فرار می‌کنه. ازش پرسید چی شده؟ گفت تو شهر هر کی سه تا تخم داشته باشه رو می‌گیرن دار می‌زنن! گفت: تو که دو تا تخم داری؟ روباهه جواب داد: آخه اول دار می‌زنن، بعد نگاه می‌کنن!

خاستگاه:
حالا حکایت بعضی از رفقای تحلیل‌گر غالباً چپ ماست: بی‌توجه به این‌همه شواهد و تجربه‌های دستِ اول و روشن‌تر از خورشید، و روشن‌تر از همه تجربه‌ی تاریک انقلاب اسلامی خودمان، اول برای رفتن "دیکتاتور" سینه چاک دادند و هورا کشیدند، حالا که رفته است، برای این‌که در آینده یک‌وقت کسی انگشت اتهام را سوی‌شان نگیرد "که شما هم در فلاکت مردم مصر نقش داشته‌اید"، می‌گویند: "امیدواریم" اسلامی‌ها روی کار نیایند!

خودمانیم: این حرکت‌های پوپولیستی عجب هیجانی تولید می‌کند، طوری که حتا گاهی عاقله‌مردان و زنان را هم سِحر می‌کند...

پنجشنبه، بهمن ۲۱، ۱۳۸۹

موضع‌گیری متفاوت مدیای جهانِ غرب در قبال مصر و ایران

در وقایع اخیر مصر، هنوز دو روز از شورش تعدادی در خیابان‌ها نگذشته بود که وزیر امور خارجه‌ی آمریکا (هیلاری کلینتون) وارد صحنه شد و از پرزیدنت مبارک خواست به حرف تظاهرکنندگان گوش کند (یعنی از قدرت کناره بگیرد). یکی-دو روز بعد، این‌بار خود رئیس جمهور آمریکا به میدان آمد و می‌شود گفت علناً خواستار کناره‌گیری مبارک شد. سی‌ان‌ان و بی‌بی‌سی، با آوردن میهمانانی که "همگی" خواستار براندازی نظام حاکم در مصر و ایجاد سیستمی کاملاً نو بودند، شمشیر را از رو بستند و شدند سخنگوی مخالفان رژیم. دیگر کشورهای اروپایی نیز -البته نه با این شدت- با تفکر آمریکا-انگلیس همراه شدند.

در جریان نهضت سبز، هنگامی که گلوله به قلب ندا و نداها می‌زدند، همین رسانه‌ها، با دعوت از "اصلاح‌طلبان کراواتی"، نظریه‌ی "اصلاح از درون" را مطرح می‌کردند. رسانه‌های غربی -با جاانداختن اصلاح‌طلبان حکومتی مثل کروبی و موسوی-، حرکت خودجوش و آزادیخواهانه‌ی مردم جان-به-لب-رسیده را در محتوا مسخ کردند. طرفه این‌که هیچ‌یک از رهبران غربی خواستار براندازی رژیم نشد. حتا بعضی از رسانه‌ها، با مقایسه‌ی اپوزیسیون برانداز جمهوری اسلامی با اپوزیسیون کوبایی ساکن میامی، ما را به ریشخند گرفتند! بعد هم که با مرگ مایکل جکسون، کسی دیگر سراغی از آن‌چه در ایران می‌گذرد نگرفت و آتش به خاکستر نشست...

من به عنوان یک شهروند این جهان، معتقدم که برای درک و تحلیل آن‌چه دارد در جهان با سرعتی سرسام‌آور رخ می‌دهد، بایستی معادلات و اهرم‌های قدرت جهانی را شناخت و "تئوری‌های توطئه" را به‌دقت بازخوانی کرد.

دوشنبه، بهمن ۱۸، ۱۳۸۹

ثروت حسنی مبارک!

سی‌ان‌ان مدعی است که ثروت پرزیدنت مبارک بالغ بر 75 میلیارد دلار است! به رقم خوب دقت کنید: $75,000,000,000.
البته دلیلی ندارد که در صداقت سی‌ان‌ان شک کنیم(!)، ولی ما که بیست‌وچهار ساعت تحت بمباران این‌گونه افشاگری‌ها هستیم، این حق را برای خود قائلیم که از سی‌ان‌ان بخواهیم منابع‌اش را -برای آگاهی افکار عمومی- رو کند و دلیل قانع‌کننده بیاورد. مگر غیر از این است که بدون دلیل به کسی اتهام‌زدن پیگرد قضایی دارد؟
اگر هم می‌گوید از معرفی منابع خود معذور است -که در واقع عذری است بدتر از گناه-، چه کسی جز خود بانک‌ها و جاهایی که مبارک احتمالاً‌ در آن‌ها یا از طریق آن‌ها سرمایه‌گذاری کرده، صلاحیت چنین افشاگری‌ای را دارند؟
حال فرض را بر این بگیریم که موضوع صحت دارد و بانک هم خودش پشت این افشاگری است. حالا پرسیدنی‌ست: بانک که پیشِ پا افتاده‌ترین وظیفه‌اش حفظ اسرار مشتری‌هایش است، چرا این اسرار را رو کرده؟ آیا بانکداری جهانی از این قضیه نفع می‌برد؛ آیا بانک‌داری جهانی دارد با سی‌ان‌ان همکاری می‌کند، زیرا اصولاً خودش پای اصلی قضیه است؟ این کدام تشکیلات است که بزرگ‌ترین بانک‌ها و مدیا را در اختیار خود دارد؟
از نگاه دیگر، آیا این‌گونه افشاگری‌ها برای بی‌آبروکردن و از ریشه‌زدن مبارک توسط [...] نیست؟ حالا خودتان بگردید ببینید چه نامی را باید جای نقطه‌چین گذاشت!

در تاریخ سی‌ودو سال گذشته، از این افشاگری‌های به‌هم‌ریز کم ندیده‌ایم: از شاه بگیرید تا بن علی و این آخری هم مبارک. مبارک هم طبعاً آخری نخواهد بود. آدم بهتر است خودش کلاهش را قاضی کند، ببیند این وسط کی دارد گربه می‌رقصاند!

یکشنبه، بهمن ۱۷، ۱۳۸۹

ما از تاریخ خود شرمساریم

مخرب‌ترین اثر واژگونی آنی نظام‌های سیاسی در شرق این است که مردم را از تاریخ و گذشته‌ی خود شرمسار می‌کند و چیزی برای اتکا و افتخار باقی نمی‌گذارد. از خودمان بگویم که به کسی برنخورد: گروهی از ما ایرانیان از شاه متنفریم، گروهی‌مان از مصدق، گروهی‌مان از چپی‌ها و گروهی‌مان... به هر حال، برای ما سخت نیست که برای تنفر خود سوژه پیدا کنیم! این طرز نگاه به تاریخ از تبعات انقلاب است.

ما اگر به پاره‌هایی از تاریخ خود افتخار می‌کنیم هم حکایت دارد: یا این تاریخ -مثل هخامنشیان- این‌قدر دور از دسترس است که تجربه‌اش نمی‌تواند کمکی به زندگی امروز ما بکند، یا به شخصیت‌های تاریخی (مثل شعرا) افتخار می‌کنیم که در واقع اینان خود از رادیکال‌ترین منتقدین مردم و روزگار خویش بوده‌اند. تاریخ برای ما ارمغانی ندارد جز تازش تازیان، ایلغار مغولان، ترکتازی ترکان و جور شاهان... تاریخ ما مردم شرق، تاریخ ملت‌های مغلوب است.

قضیه را به اوضاع مصر ربط دهیم: بدون کم‌ترین قضاوتی در پیشینه و عملکرد حسنی مبارک، چیزی که واضح است، این است که او به آخر خط رسیده و خود نیز بازنشستگی سیاسی‌اش را پذیرفته و در واقع اگر انقلابی در مصر رخ داده، این انقلاب همین الان به پیروزی و هدف‌اش رسیده است. اما آیا تظاهرکنندگان و حامیان غربی‌شان به چیزی کم‌تر از برکناری فوری همراه با بدنامی مبارک رضایت می‌دهند؟ تکلیف حامیان غربی که البته روشن است. در ایران اوایل بهمن 57 نیز، با حضور بختیار، انحلال ساواک، آزادی زندانیان سیاسی و رسانه، پیروزی در کف انقلابیون بود، اما آن‌ها با کله‌هایی داغ از شور انقلابی، پیروزی را پس زدند و به شکست ملی خوش‌آمد گفتند.

من از خود می‌پرسم، در خاطره‌ی ملت مصر، بهتر است حضور مبارکِ بازنشسته به عنوان یک سیاستمدار کهنه‌کار و پدر معنوی نقش ببندد، یا دیکتاتوری خائن، امتدادی از یک سیستم نظامی سرکوبگر؟ اما نفرت از گذشته گویی اخلاق و ضمیر ناخودگاه ما شرقیان شده است. ما عزاداران دائمی، به گذشته‌ی خود نفرین می‌فرستیم و از آن شرمساریم. این شرمندگی باعث می‌شود که نقاط مثبت را هیچ نبینیم. ما از کنار آمدن با گذشته‌ی خود وحشت داریم، برای همین است که حساب خود را از آن جدا می‌کنیم و مدام در حال فاصله‌گرفتن از آن‌ هستیم، اما ذهن فراموش‌کار ما هیچ‌وقت اعتراف نمی‌کند که این گذشته ساخته‌ی خود ماست؛ پیشینه و پاره‌ای جدانشدنی از ماست. گذشته‌ی ما داغ ننگی‌ست بر پیشانی‌مان؛ نفرت‌انگیز اما ناگزیراً نازدودنی.

ملتی که به گذشته‌ی خودش افتخار نکند یا لااقل با آن کنار نیاید و نپذیردش، به جای ارتقادادن سطح زندگی خود، مدام در حال تغییر زیربنایی و بازتولید نواقص خویش است. ملتی می‌تواند به ثبات برسد و در آرامش زندگی کند که با اعتماد به نفس و بدور از خشم، دستاوردهای گذشتگان خود را قدر بشناسد.

جمعه، بهمن ۱۵، ۱۳۸۹

بازتاب گزینشی مدیای غرب از حوادث مصر

مرور و دنبال‌کردن وقایع این‌روزهای مصر، دریچه‌ای است برای بهتردیدن سرگذشت خودمان. خیلی از اتفاقاتی که در مصر می‌افتد، پرده از ابعادی از تاریخ معاصر ایران برمی‌دارد. برای مثال، نخستین حرکت تبهکارانه‌ی اغتشاشات مصر، سرقت موزه‌ی ملی قاهره بود. صدایی هم از کسی درنیامد، چون حواس‌ها پرت جای دیگری بود. در ایران 57 هم موزه‌ی ایران باستان به‌سرقت رفت و تا امروز کم‌تر کسی از آن حرفی زده است.

مدیای غرب (مثل سی ان ان و بی بی سی)، درست دو روز پیش، با نشان‌دادن صحنه‌هایی خاص و منتخب (گروه اسب‌سوار که به تظاهرکنندگان حمله می‌کنند)، طرفداران حسنی مبارک را به سطح "لباس شخصی‌ها"یی فرومی‌کاهند که به‌وسیله‌ی دولت اجیر شده‌اند! امروز اما دیدیم که خیل طرفداران مبارک اگر در اکثریت نباشند، از مخالفین کم‌تر نیستند. و ما هم‌چنان معتقدیم که در 28 مرداد 32، تمام کسانی که از شاه طرفداری کردند چیزی جز فواحش، قداره‌کش‌ها‌ و لات‌ها نبودند! جالب‌تر از همه این‌که بعد از 50 سال، آمریکایی‌ها و انگلیسی‌ها "اعتراف" می‌کنند که بله، این آن‌ها بودند که بر علیه مصدق کودتا کردند! 50 سال دیگر نیز همین حرف را در باره‌ی مصر خواهند زد و کسی هم در صحت آن چون‌وچرا نخواهد کرد، چون‌که قدرت رسانه در دست مخالف است... و به همین سادگی تاریخ ملتی جهان‌سومی نوشته (جعل) می‌شود.

در سی‌ان‌ان، متخصص نمره‌دادن به رقاص‌های غیر حرفه‌ای و دیگر برنامه‌های در پیتی Reality Show می‌شود تحلیل‌گر شماره‌ی یک انقلاب مصر، آن‌وقت رهبر اخوان‌المسلمین را می‌آورند تا به مخاطب غربی بقبولانند که این‌ زبان‌بسته کجا و تروریسم کجا! این‌ها انگار ترور انور سادات و هزار کثافت‌کاری دیگر این آدم‌خواران ماقبل تاریخی یادشان رفته... و یادشان رفته که در ده سال گذشته، خود همین آمریکا بوده که گروه‌های فناتیک اسلامی را -یکی بعد از دیگری- در لیست سیاه خود گنجانده است!

بحث بر سر بازکردن پرونده‌های کهنه نیست؛ می‌خواهم دقت کنیم که همیشه این فاتح است که تاریخ مغلوب را می‌نویسد. به این لحاظ، نباید دل خوش کنیم که "آیندگان خودشان قضاوت خواهند کرد". به‌راستی آیندگان بر اساس کدام اسناد و مدارک به قضاوتی درست خواهند رسید، با فیلم‌های مونتاژشده‌ی سی‌ان‌ان‌وار؟ تنها چاره این است که به جای مغلوب، فاتح بود؛ راه دیگری نیست.

چهارشنبه، بهمن ۱۳، ۱۳۸۹

دلیل انقلاب در مصر

کارناوال انقلاب در مصر به‌‌راه افتاد تا خیال ابرقدرت بورس جهانی از بابت کنترل کانال سوئز راحت شود. تمام نوار عبور نفت از خلیج فارس تا دریای عمان و کانال سوئز باید بی‌ثبات باشد، تا احتمال برآمدن آدمی بااراده در رأس هر یک از این کشورها به صفر برسد. همین الان هم البته نفت آن‌طور که کارتل جهان‌وطن جهانی می‌خواهد صادر می‌شود، اما حضور دموکراسی‌های بی‌ثبات، این تسخیر و کنترل را بهتر تضمین می‌کند. خطرزدایی از سرمایه، شرط اصلی اقتصاد است.

در هنگام هشت سال جنگ بین ایران و عراق، جان و مال و زندگی هر دو ملت تمام مدت در حال متلاشی‌شدن بود، اما کم‌ترین خللی در صدور نفت وارد نشد؛ در جنگ فعلی عراق هم. البته جنگ هزینه‌ای هنگفت دارد و همین پول نفت، خرج تسلیحات و ... می‌شد و به همان جیب اول برمی‌گشت! به این می‌گویند گردونه‌ی بیزنسی کارتل جهان‌وطن...

بعضی معتقدند "در مصر مردم برای آزادی و دموکراسی دارند انقلاب می‌کنند و از دیکتاتوری خسته شده‌اند" و الخ. این‌گونه شعارها، همان‌قدر پوچ است که باور کنیم حاشیه‌نشین‌ها، مذهبی‌ها و چپی‌های ما -32 سال پیش- برای آزادی و دموکراسی به خیابان‌ها ریختند!

چند نکته برای اندیشیدن:1- به‌راستی "عنصر مردم" چه وزن و نقشی می‌تواند در معادلات و تحولات کلان داشته باشد؟ تا چه حد می‌شود افکار عمومی را در دست گرفت و به سمت دلخواه هدایت کرد؟ بازتاب خبر از میان مردم (مثلاً همین مصر) توسط مدیای جهانی آیا بدون تبعیض صورت می‌گیرد و نظر همه‌ی اقشار در آن منعکس است، یا این‌که فقط تعدادی دلخواه را از بین عموم دستچین می‌کنند تا به‌واقع دیدگاه سیاسی خود را تلقین کنند؟
2- در جریان قیام جنبش سبز، هنگامی که تمام دوربین‌های خبرگزاری‌ها روی خیابان‌های ایران زوم کرده بودند، به‌یکباره اتفاق غیر منتظره‌ای افتاد: بی هیچ دلیلی، مایکل جکسون مرد و نگاه مدیای جهانی را از ایران ربود: [+]
3- چه شباهت آزاردهنده‌ای بین بوراک اوباما و هیلاری کلینتون با دستگاه سیاسی کارتر دیده می‌شود! اصرار تیم سیاسی آمریکا و انگلیس برای برکناری مبارک هم جالب توجه است.
4- تنها کشوری که موضعی عقل‌مدارانه در مسئله‌ی این‌روزهای مصر گرفته اسرائیل است: [+]
5- این‌روزها در سی ان ان، چقدر لهجه‌ی انگلیسی زیاد شده!
6- هم‌پیمانان آمریکا باید از خود بپرسند: هنگام خطر ، تا چه حد آمریکا قابل اطمنیان است و از هم‌پیمانان خود حمایت می‌کند؟