شنبه، اسفند ۰۳، ۱۳۹۲

گذر واقعیت از صافی برداشت فردی

به قول دکتر رابرت انتونی: «انسان واقعیات را نمی‌فهمد، بل‌که فقط استنباط می‌کند.»[1] در دیگر سخن، تصویر انسان از واقعیت محدود به برداشت او است. از این روست که ما قادر به دیدن خیلی از مسائل نیستیم، بدون این‌که خود متوجه‌اش باشیم.
من خود این واقعیت را در سفرهایی که به آمریکای مرکزی داشتم به بهترین شکل لمس کردم. مثلاً در کوبا، چشم من لشکر گدایان یا در دومینیکن، لشکر علاف‌ها را نمی‌دید و فقط تمرکزم رو...ی سواحل زیبای این دو کشور و مناظر طبیعی بود. چرا واقعاً این‌طور بود؟ آیا من گرفتار کورچشمی بودم؟ در یک سفر تحقیقاتی به کوبا راجع به مسئله‌ی توسعه، ممکن است برعکس این قضیه اتفاق بیافتد، چون تمرکز شخص روی شناخت قطعات پازل اجتماع و نحوه‌ی جفت‌وجوربودن این قطعات کنار هم است. در یک سفر تفریحی تمرکز روی چیست؟ نقطه‌ی تمرکز تا چه حد در نگاه انسان تعیین‌کننده است و سرچشمه‌ی افکار و عمل او را شکل می‌دهد؟
پرسش این است که چرا قوه‌ی ادراک ما انتخابی عمل می‌کند؟ آیا ذهن ما صافی دارد؟ پس‌زمینه‌ی این قوه‌ی ادراک چیست؟ این پس‌زمینه خود چگونه شکل می‌گیرد؟ وقتی صحبت از "من" می‌کنیم، آیا بحث ما وزن و قد و نژاد و مشخصات شناسنامه‌ای فرد است، یا درهمگونی درونی-شخصیتی او؟
به گفته‌ی دکتر مکس‌ول مالتز: «اعمال، احساسات و نقشی که یک انسان ایفا می‌کند همیشه مطابق است با آن‌چه در باره‌ی خودش و محیط‌اش "واقعیت" تصور می‌کند»[2]. این هماهنگی درونی-بیرونی را چگونه می‌شود تبیین کرد؟

شناخت اصولی ما از این موارد نخست به ما کمک می‌کند که خود را بشناسیم، و بعد کمک می‌کند که محیطی را که برای زندگی انتخاب کرده‌ایم یا به ما تحمیل‌شده وارسیم، و سپس رخدادها و پدیده‌های سهمگین تاریخی را با نگاهی دقیق‌تر ببینیم و به شناخت وسیع‌تری از مغزه‌ی همگی آن‌ها برسیم.
پاسخ به این موارد و کمک به درک محتوایی از آن‌چه به‌راستی پس‌زمینه‌های ذهنی ما را شکل داده است موضوع مورد بررسی من در کتابی است که در سال 2014 منتشر و در اختیار علاقمندان به این موضوعات قرار خواهم داد. این کتاب به مخاطب کمک خواهد کرد که به شناخت بهتری از درون‌مایه‌ی خودش برسد و اگر بخشی از پهن‌دشت سازنده‌ی شخصیت خود یا محیطش را نپسندید، راه تغییر بهینه‌ی آن‌را فراگیرد.


:: نوشتارهای نویسنده را در فیسبوک پیگیری کنید: [اینجا]
 
1- Anthony, Robert; Beyond Positive Thinking; Morgan James Publishing, 2005.
2- Maltz, Maxwell; Psycho-Cybernetics; Wilshire Book, 1981
 

چهارشنبه، بهمن ۳۰، ۱۳۹۲

اشاره به رابطه‌ی بیزنس و کنش اجتماعی

هر کنش اجتماعی در نفس خود یک بیزنس است، برای این‌که در مغزه‌، از دو عنصر "عرضه" و "تقاضا" تشکیل می‌یابد. نوشتن برای مثال از مصادیق بیزنس است: نوشته عرضه می‌شود برای متقاضی‌ای که آن‌را می‌خواند. کسی اگر حتا برای دل خودش بنویسد، دارد چیزی را به مخاطبی که خودش است عرضه می‌کند.
پول اساس در بیزنس نیست، بلکه تنها وسیله‌ی مبادله است. از همین رو، ماهیت یک بیزنس را نمی‌شود از روی وجود پول در آن سنجید.
کسب شغل همه‌ی انسان‌هایی است که قطعه‌ای از زنجیر اجتماع را تشکیل داده‌‌اند. بعضی از واژه‌ی "کاسبکار" همچون ناسزا استفاده می‌کنند که به‌نظرم بهتر است در معارف خود زودتر تجدید نظر کنند!
کسی که کارمند است، دارد زمان خودش را به کارفرمایش می‌فروشد. ماهیت این زمان شامل معلومات آن فرد به‌همراه تلاشی است که برای بهره‌وری از آن معلومات ارائه می‌دهد. در این مبادله، کارمند مزد تلاشش را نخست با گرفتن "حس اهمیت‌داشتن" و سپس با "پول" می‌گیرد. پول اغلب نخستین عامل در کسب نیست، برای همین است که بسیاری بدون چشم‌داشت به پول، در امور خیریه، کارهای داوطلبانه و یا کمک به دلبستگان خود شرکت می‌کنند. هیچ‌کس فقط به‌خاطر پول کاری را انجام نمی‌دهد. انسان نخست از لحاظ عاطفی با یک کار درگیر می‌شود، بعد از لحاظ عقلی به آن فکر می‌کند. کسی که معتقد است دارد کاری را بی‌هیچ چشمداشت "مادی" و فقط برای منافع عامه انجام می‌دهد، تنها عامل پول را از بیزنس خودش حذف کرده است؛ اما رسیدن به منفعت -که حس اهمیت‌داشتن است- را نه.

یکشنبه، بهمن ۲۰، ۱۳۹۲

هزینه‌ی صراحت

انسانی که می‌خواهد همه ‌را داشته باشد، نمی‌تواند باور واقعی‌اش را بگوید؛ همه‌اش ملاحظه‌ی این و آن را می‌کند. بعد، به‌طور ناخواسته، سراغ موضوعات جدی نمی‌رود، چون این موضوعات حساسیت‌برانگیز هستند. روند ملاحظه و تعارف در گفتار، به‌سرعت به افکار آدمی سرایت می‌کند و از او فردی خنثا و دنباله‌رو می‌سازد. چنین آدمی، نمی‌تواند مدعی داشتن فردیت و شناسنامه‌ی مستقل باشد.
باید توجه کرد که هر عقیده‌ی جدی‌ای، تعدادی را خوش نمی‌آید. عقیده‌ی جدی قدرت تغییر‌دهی دارد و از این رو، باورهای عده‌ای را به چالش می‌کشد. کسی اگر طالب جدی‌ اندیشیدن است، باید جدی گفتن را نیز با آن همراه کند که این‌دو، دو پاره‌ی جدانشدنی و مکمل هم هستند. این کار هزینه‌ای نیز دارد که آن، دلخورکردن یا حتا از دست دادن بعضی از دوستان/اطرافیان است که علاقه‌ای به تجدید نظر در افکارشان ندارند. در عوض، حسن این کار، ارتقای تفکر جمعی -که خود فرد نیز جزیی از آن است- و نیز یافتن دوستان جدیدی است که درک‌ و معلومات‌شان از پیرامون، گسترده‌تر از دوستان از دست رفته‌ی پیشین است. این‌گونه انسان به مرحله‌ای رفیع‌تر در زندگی صعود می‌کند.

پنجشنبه، بهمن ۱۷، ۱۳۹۲

نخستین گام در تغییر

تا حالا وضع آدمی را داشته‌اید که به یک پاساژ می‌رود و لباس‌های دلخواهش را در ویترین بوتیک‌ها یکی‌یکی نظاره می‌کند و کلی حظ می‌برد و بعد، دست که توی جیبش کرد و خالی یافتش،‌ راهش را می‌گیرد و می‌رود؟ یا آن‌که کلی زور زده تا خانواده‌اش را بعد از مدت‌ها به رستوران ببرد و تا لیست غذاها را باز می‌کند، بلافاصله چشم‌اش می‌رود سراغ ارزان‌ترین‌ها؟ در ایران امروز که خیلی‌ها وسع‌شان نمی‌رسد شکم خود و زن‌وبچه‌های‌شان را سیر کنند، مواد غذایی در سوپرمارکت‌ها، جایگاهی بس رفیع‌تر از آن لباس‌های زیبا و اثاثیه‌ی مجلل یافته است و مردم برای این‌که به چشم‌های خود لذتی بدهند، به‌جای پاساژها، به سراغ سوپرمارکت‌ها می‌روند!
 در چنین وضعیتی چه حسی به سراغ آدم می‌آید؟ سرافکندگی، خجالت، حقارت، شرمساری... یا همه‌ی این‌ها با هم؟ اما این حس‌ها هم مثل همه‌چیز دیگر در این جهان تاریخ مصرف دارند. یعنی وقتی این شرایط به "عادت" آدمی تبدیل شد، دیگر چشم‌ها آن پیامی را که باید به مغز بدهند نمی‌دهند و انعکاسی احساسی نیز بروز نمی‌کند. در این حالت، همه چیز عادی جلوه می‌کند، انگار باید این‌طور باشد.
انسان‌ها به‌سرعت عادت می‌کنند و به شرایط خو می‌گیرند. این خاصیتی نهادینه در آدمی است. چطور اما می‌شود این عادت را شکست؟ این دقیقاً رمز بازکردن بند‌ی است که دور فرد تنیده شده و دارد زندگی‌اش را تباه می‌کند. پاسخ به این پرسش، آدمی را از مرحله‌ی فرسایش، به مسیر ارتقا می‌آورد.
انسان وقتی به شرایطی عادت کرد و بخشی از زندگی‌اش شد، از خود علاقه‌ای به تغییر آن نشان نمی‌دهد. انسان‌ها در مقابل تغییر، بسیار مقاوم هستند. مجموعه‌ی عادت‌ها (پارادایم) شرایط روانی انسان را می‌سازند و ضرب‌آهنگ مکانیزم ذهنی فرد را تنظیم می‌کنند. ما انسان‌ها صرفاً از روی عقل زندگی نمی‌کنیم، بل‌که هر چه پنج دستگاه حسی اصلی (لامسه، بویایی، شنوایی، الخ) به چارچوب سیستم هدایت مغز ما وارد کنند، بلافاصله از صافی "برداشت ذهنی" ما می‌گذرد و در میان پارادایم‌های ما ترجمه می‌شود. از این روست که هیچ دو انسانی را در جهان نمی‌یابید که عیناً به درکی مشابه از یک موضوع برسند؛ ممکن است برداشت‌شان شبیه به هم باشد، اما فتوکپی هم نیست. به همین لحاظ است که آن‌چه تصمیم می‌گیریم با آن‌چه انجام می‌دهیم، همیشه در نقاطی فرق‌هایی دارند و عیناً منطبق نیستند. این ساده‌ترین تعریف سرشت رفتاری آدمی است. با آگاهی به این مکانیزم، اکنون چه باید کرد که نگاه ما به یک موضوع تغییر کند و عادتی نوین و بهتر جانشین عادت جاری در ما بشود؟
کودکی را تصور کنید که برای اولین بار به شهر بازی آورده شده است. اول از همه‌چیز متعجب می‌شود. گاه وحشت می‌کند. بعد که بازی‌ها را امتحان کرد و لذت‌اش در وجودش نشست، به مرحله‌ی جدیدی از زندگی‌اش وارد می‌شود: عادتی که لذتی پشت آن است، به سیستم روانی‌اش وارد می‌شود. آن بچه‌ تا آخر عمر محال است که این لذت را از یاد ببرد. وقتی موضوعی بهتر و لذت‌بخش‌تر را به کسی نشان بدهید و به آن فرد کمک کنید که خودش را در آن قالب ببیند، به جان او آتشی انداخته‌اید که هر روز بیش‌تر شعله خواهد کشید. با نشان‌دادن آن‌چه آن فرد تا کنون ندیده و حس نکرده، و با وارد کردن او به میدانی جدید و دادن نقشی به او، آن فرد به مرحله‌ای تازه از زندگی‌اش وارد می‌شود و عادتی نو، بر جای عادت کهنه‌ی قبلی می‌نشیند. استاندارد انسان این‌گونه ارتقا می‌یابد.

:: من در فیسبوک: [+]


یکشنبه، بهمن ۱۳، ۱۳۹۲

دوستی (23)

اطرافیان ما را دو گروه عمده تشکیل می‌دهند: آن‌ها که ما را آدمی معتبر می‌بینند و به ما احترام می‌گذارند (حال به مقادیری)، و آن‌ها که گاه به گاه شخصیت ما را زیر پرسش می‌برند و چشم‌شان ما را نمی‌بیند. در این‌جا اصلاً بحث خوب یا بد بودن افراد نیست؛ کل بحث برمی‌گردد به موقعیت ما در نگاه اطرافیان.
در میان گروه اول ممکن است کسانی باشند که چندان ارادتی به ما نداشته باشند، اما جایگاه ما را همچنان برجسته ببینند. برای مثال، کسی که زیر دست شما کار می‌کند، ممکن است گاهی با برخی نظریات شما هم‌رای نباشد، اما در انتها مدیریت شما بر خودش را عمیقاً پذیرفته باشد.
در میان گروه دوم، ممکن است کسی در عین این‌که شما را دوست می‌دارد و با شما حس همدلی دارد، باز شما را قبول نداشته باشد. مثالی مشابه بزنم: ممکن است زیردست شما، قلباً شما را فردی شریف و دوست‌داشتنی بشمارد، اما شما را شایسته‌ی مدیریت خودش نداند. در این صورت، علاقه‌ی او به شما حالت "ترحم" دارد. این کشاکش درونی بالاخره جایی سر باز کرده در روابط شما اخلال خواهد کرد.
 
در توضیح بالا می‌بینیم که خوبی یا بدی افراد موضوعی ثانویه است و آن‌چه اولیه است و موضوعیت دارد، طرز نگاه افراد به ما است. در معادله‌ی ارتباط، دقیقاً همین طرز نگاه حکمفرما است و به ارتباط سمت می‌دهد. نمونه‌ی حساس آن ارتباط زناشویی است: یک زن می‌تواند در عین این‌که عاشق همسرش است، در عین حال او را شوهری شایسته نبیند و تمام مدت ایرادهای او را با کیفیت‌های مردهای دیگر مقایسه کند! به اطراف‌تان که نگاه کنید، نمونه فراوان می‌بینید!
قبول که در یک رابطه‌ی سالم بایستی قلب افراد را به‌دست آورد، اما صرفاً وجود علاقه نمی‌تواند رابطه را پایا کند. آن‌چه به یک رابطه اعتبار و تداوم می‌بخشد، درک و پذیرش جایگاه طرف مقابل است.

:: من را در فیسبوک دنبال کنید: [اینجا]