چند کلمه راجع‌به "ایرانيان و انديشه‌ی تجدد"

ايرانيان و انديشه‌ی تجدد* اثر دکتر جمشيد بهنام را برای بار دوّم دست گرفته‌ام. قصدم اين بوده است که برای نگارش مقاله‌ای از آن سود جويم. اين کتاب هرچند کم‌قطر ا‌ست (183 صفحه)، امّا از پيوست‌ها و کتابنامه‌ی آن می‌شود عرق‌ريزان نويسنده برای فراهم‌آوردن‌اش را به عين دید. من البته برلينی‌های دکتر بهنام را بسی پرمایه‌تر يافتم، چه پلی زده بود به خدمات قدمای تجدّدخواهی چون علامه قزوينی، تقی‌زاده، جمال‌زاده و ديگر بزرگانی که تجدّد نيم‌بند ايران ما وامدارشان است، و نيز، نشريه‌ی ارجمند کاوه.
البته با احترام به نويسنده، اعتراف می‌کنم که کار دکتر بهنام چندان جلب توجه‌ام نکرد، هرچند دوبار مرا به مطالعه‌ی خود فراخواند. بحث اين‌جاست که کتاب، زياد این‌شاخه به آن‌ شاخه می‌پرد و مثلاً از سير تجدّد در اروپا، روسيه و ژاپن می‌آغازد تا موطن خويش ایران و شگفت اين‌که تمام اين راه پرسنگلاخ و نه‌چندان همگون را با "کلّی‌گویی" می‌پيمايد. ديگر اين‌که حرفهایی را که عباس ميلانی در کارهای خود چون تجدّد و تجدّدستيزی و صياد سايه‌ها بر آن اصرار می‌ورزد، در قالب تعريفی ديگر تکرار می‌کند که "تجدّد بايد از درون فرهنگ ايران ببالد". اين گفته تا چه حد کاربردی و نزديک به واقع است را من نمی‌دانم، امّا آن‌چه می‌دانم اين است که تکنولوِژی، يعنی يکی از ستون‌های تجدّد، به‌طور کامل در يد غرب بوده و هست. به هر رو، خواندن اين کتاب، برای علاقمندان به تجدّد بد نيست.

*بهنام، جمشيد. ايرانيان و انديشه تجدّد. چاپ دوّم. تهران: فرزان، 1383.

از دکتر جمشيد بهنام:

مدرنيته بايد از درون جامعه ظهور کند

تازه بحث مدرنيته را شروع کرده‌ايم

سنت را نبايد مقابل مدرنيته قرار داد