کاوشگران پگاه اندیشهی تجدد در ایران مشروطه، اغلب از ارتباط فکری ایرانیان با روسیه و غرب خبر میدهند. خبر میدهند که با طلوع افکار غربی -اعم از اجتماعی، فرهنگی و فنی- بر پهندشت فکر منورالفکرهای آن دوران، اندیشهی مشروطهطلبی و حکومت قانون جوانه زد. اینمیان آنچه از قلم میافتد، حرکت قطار مدرنیته در همسایهگیمان بوده که بسیاری از منورالفکرها بهواقع مسافر همان قطار بودند.
جمشید بهنام در ایرانیان و اندیشهء تجدد*، پاگیری تجددطلبی در ایران را از همین منظر برمیرسد. او به نوشگاه بسیاری از جویندگان فکر و بعدها اندیشهگران ایرانی اشاره میکند که جایی جز سرچشمهی حوزهی روشنفکری ترکیه نبوده است.
*شناسه:
بهنام، جمشید. ایرانیان و اندیشهء تجدد. تهران: نشر فرزان، چاپ دوم، 1383.