دوشنبه، دی ۱۲، ۱۳۸۴

اين نقد با نگاهی روانشناختی-طبّی به شعر دشنه‌ی رضا براهنی می‌نگرد، به جز پاراگراف آخر که عناصر شعری آن‌را به سنجش می‌کشد. از زاويه‌ی ديگری نيز امّا می‌شود به اين‌گونه اشعار نگريست: زاويه‌ی "فرهنگی-اجتماعی".
کاری که سعيدی سيرجانی در سيمای دو زن می‌کند، نقد تطبيقی دو اثر از يک شاعر است: ليلی و مجنون و شيرين و فرهاد از نظامی گنجوی. اگر هنرمندی شاعر و بازنمود و تشريح آن توسط سيرجانی در اين است که عشق را همان‌طور که در بستر فرهنگی مشخص خود روئيده نشان می‌دهند
بر اساس سنجش جانمايه‌دار سيرجانی، هنرمندی نظامی در اين است که عشق را از بستر فرهنگی-اجتماعی آن جدا نمی‌کند و دقيقاً با عناصر بومی خود به‌تصوير می‌کشد. يعنی هر چند اين‌دو اثر نظامی از لحاظ تخيل و ايده‌آل رمانتيک هستند، امّا از لحاظ عناصر شعری و رخدادهای طبيعی پا در واقع‌گرايی دارند. بنابراين، سرگذشت دو زوج عاشق در دو ديار -یکی عرب و ديگری ايرانی (شمال ايران)-، طبعاً به دوگونه‌ی متفاوت است؛ داستان عشق‌شان نيز در دو راه گوناگون رخ می‌دهد؛ سرانجام این‌دو عشق نيز باز وابسته‌ی کاملی است به همان شرايط. به قول فوکو: «هر متنی، به شکلی پيچيده و لايتجزا، با شرايط مادّی زمان خويش در پيوند است».[1]

در باره‌ی "روان نثر" و "تنيدگی فکر و زبان" عباس ميلانی در جای‌جای تجدّد و تجدّدستيزی و صيّاد سايه‌ها و شاهرخ مسکوب در درباره‌ سياست و فرهنگ و دیگران سخن گفته‌اند. امروز ما همه می‌دانيم که بر خلاف ادعای مارکسيست‌ها، زبان صرفاً "وسيله‌ی ارتباطی" نيست، بل‌که اساساً ساختمان فکر انسان در بستر زبان شکل می‌گيرد. به عبارتی، واژه نه تنها کوچک‌ترین واحد متن، بل‌که خشتی از ساختمان فکر است. اين خود يکی از دلايل گوناگونی فکر در آدميان است. در مقابل، به‌کار‌گيری زبان ويترينی است که درون فکر انسان را به نمايش می‌گذارد... و اين نوعی آميخته‌گی و ارتباط دوطرفه است.

بر اساس توضیحات بالا، اگر رضا براهنی مدعی می‌شود که جمله يا مصرع «به قصد كشت می‌زنم بلند نوک دشنه را به خود» "عاشقانه" است، به اين دليل است که باور دارد عشق همين است. در واقع شعر که جوششی درونی‌ست، چنين از روان شاعر ما جاری می‌شود.

1-Foucault, Michel. Power/Knowledge: Selected Interviews and Other Writings, 1972-1977. Ed. by Colin Gordin. pp.78-134
آن‌چه نقل کرده‌ام از عباس ميلانی در تجدّد و تجدّدستيزی در ايران (ص 10) است.
2- ميلانی، عباس. تجدد و تجددستيزی در ايران. چاپ سوّم. تهران: اختران، 1381.
3- ميلانی، عباس. صياد سايه‌ها. لس‌آنجلس: شرکت کتاب، 2005.
4- مسکوب، شاهرخ. درباره‌ سياست و فرهنگ: در گفت‌وگو با علی بنوعزيزی. پاريس: نشر خاوران، بهار 1373. صص 151-192.

هیچ نظری موجود نیست: